در نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های علوم انسانی مرکز نشر دانشگاهی، کتاب «تمهیدات: مقدمه‌ای برای هر مابعدالطبیعه آینده که به‌عنوان علم عرضه شود» اثر امانوئل کانت با ترجمه دکتر غلامعلی حدادعادل مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابط عمومی مرکز نشر دانشگاهی، نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های علوم انسانی این مرکز با محوریت بازخوانی آثار ارزشمند و ماندگار منتشرشده در حوزه علوم انسانی، با حضور دکتر غلامعلی حدادعادل، سیدحمید طالب‌زاده، محسن جوادی، غلامرضا امیرخانی، روسا و معاونان مرکز و جمعی از استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان برگزار شد. این نشست به مناسبت انتشار چاپ هفتم کتاب «تمهیدات» و با هدف بازخوانی یکی از آثار مهم فلسفه جدید و بررسی جایگاه آن در سنت ترجمه و آموزش فلسفه در ایران برگزار شد. «تمهیدات» کانت که ترجمه فارسی آن نخستین‌بار در سال ۱۳۶۷ از سوی مرکز نشر دانشگاهی منتشر شد، در سال ۱۳۶۸ موفق به دریافت جایزه کتاب سال شد و در طول دهه‌های گذشته به یکی از متون مهم در مطالعات کانت‌شناسی در ایران تبدیل شده است.
در ابتدا، مالک شجاعی جشوقانی، دبیر علمی نشست با اشاره به ظرفیت‌های کتاب «تمهیدات» برای ایجاد گفت‌وگو میان فلسفه جدید غرب و سنت فلسفه اسلامی، بر اهمیت مطالعه دقیق آثار کانت و شناخت مبانی فلسفه جدید تأکید کرد. وی اشاره نمود که کتاب «تمهیدات» از این منظر می‌تواند متنی راهگشا برای آشنایی با اندیشه کانت و بررسی نسبت آن با سنت‌های فلسفی دیگر باشد. دبیر علمی نشست همچنین تأکید نمود که گسترش مطالعات کانت‌شناسی در ایران می‌تواند زمینه گفت‌وگوی گسترده‌تر میان فلسفه اسلامی و فلسفه جدید غرب را فراهم کند و ظرفیت‌های تازه‌ای را در حوزه فلسفه تطبیقی به وجود آورد.
ضرورت بازخوانی میراث علمی مرکز نشر دانشگاهی
در ادامه، امیرمسعود شهرام‌نیا، رئیس مرکز نشر دانشگاهی با تأکید بر اهمیت بازخوانی آثار ماندگار این مرکز، بر ضرورت ایجاد فضایی برای گفت‌وگوی دوباره میان استادان، پژوهشگران و نسل جدید دانشگاهیان تأکید کرد. وی اشاره کرد که مرکز نشر دانشگاهی طی بیش از چهار دهه فعالیت، با انتشار هزاران عنوان کتاب و همکاری با شمار زیادی از نویسندگان و مترجمان، نقشی مهم در تولید، ترجمه و انتقال دانش دانشگاهی در کشور داشته است. از این منظر، بازخوانی آثار این مرکز صرفاً مرور گذشته نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت تجربه‌های علمی و فرهنگی گذشته و طراحی مسیرهای تازه برای آینده نشر دانشگاهی باشد. مرکز نشر دانشگاهی در دوره جدید فعالیت خود تلاش دارد با تکیه بر سرمایه علمی و فرهنگی بیش از چهار دهه فعالیت، ارتباط میان نسل‌های مختلف استادان، پژوهشگران، مترجمان و دانشجویان را تقویت کند و از ظرفیت آثار منتشرشده در شکل‌دهی به گفت‌وگوهای علمی جدید بهره بگیرد.
توجه به میراث گذشتگان در سایه بازخوانی‌های نو از آثار آنان
سپس محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به اینکه مرکز نشر دانشگاهی می‌تواند بستری برای بررسی دوباره آثار مهم در حوزه‌های فلسفه، ادبیات، علوم اجتماعی، مطالعات فرهنگی و دیگر شاخه‌های علوم انسانی باشد؛ این نشست‌ها را مسیری دانست که در آن آثار ماندگار گذشته، نه صرفاً به‌عنوان میراثی تاریخی، بلکه به‌عنوان متونی زنده و قابل گفت‌وگو با مسائل امروز مورد بازخوانی قرار می‌گیرند. وی با اشاره به آثار بزرگان ینظیر این سینا و فلاسفه مهم ایران، دعوت به چنین نگاهی را امری مبارک دانست که آقثار بسیاری در این زمینه می‌توانند موضوع بحث و پژوهش قرار گیرند.
مرکز نشر دانشگاهی یکی از زیرساخت‌های مهم تولید و انتقال دانش کشور
در بخش دیگری از این نشست، احمد شاکری، معاون پژوهشی و فناوری مرکز نشر دانشگاهی، با اشاره به سابقه و مأموریت این مرکز، بر اهمیت احیای گروه‌های پژوهشی و بازخوانی میراث علمی و انتشاراتی مرکز تأکید کرد. شاکری اظهار داشت: «در تمام این سال‌ها، بزرگان بسیاری از نزدیک و دور در مرکز نشر دانشگاهی دستی بر آتش داشته‌اند. مدیران می‌آیند و می‌روند، اما مرکز نشر دانشگاهی خواهد ماند.» وی افزود: برگزاری سلسله‌نشست‌های علوم انسانی در راستای احیای گروه‌های پژوهشی مرکز نشر دانشگاهی طراحی شده است؛ گروه‌هایی که بخشی از سرمایه علمی و تاریخی این نهاد به شمار می‌روند. معاون پژوهشی و فناوری مرکز نشر دانشگاهی، رویکرد جدید گروه‌های پژوهشی را نگاهی نو به علوم انسانی، مطالعات میان‌رشته‌ای، علوم پایه، کشاورزی و محیط زیست عنوان کرد و گفت: در گروه علوم انسانی، یکی از برنامه‌های مهم، بازخوانی متون کهن و آثار ماندگار با نگاهی نو است.» شاکری همچنین با اشاره به جایگاه ترجمه در کارنامه مرکز نشر دانشگاهی اظهار داشت: حدود دو سوم آثار منتشرشده در این مرکز، ترجمه هستند و این موضوع نشان می‌دهد که مرکز نشر دانشگاهی از آغاز فعالیت خود، به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های مهم تولید و انتقال دانش در کشور شکل گرفته است. وی درعین‌حال با اشاره به تحولات فناوری و ظهور ابزارهای جدید، از جمله هوش مصنوعی، بر ضرورت توجه جدی به آینده ترجمه و انتقال تجربه مترجمان و پژوهشگران پیشکسوت به نسل جدید تأکید کرد.
ترجمه «تمهیدات» به بلوغ سنت ترجمه فلسفی رسید
سیدحمید طالب‌زاده، استاد فلسفه دانشگاه تهران، در ادامه نشست با بررسی جایگاه ترجمه «تمهیدات» در تاریخ ترجمه فلسفه غرب در ایران، این اثر را نقطه بلوغ سنتی دانست که از محمدعلی فروغی آغاز شد و با تلاش استادانی همچون یحیی مهدوی ادامه یافت. وی تأکید کرد که ترجمه فلسفی موفق نیازمند سه عنصر اساسی است: تسلط علمی به زبان مبدأ، اشراف بر زبان مقصد و برخورداری از توانایی ادبی و هنری مترجم. طالب‌زاده، ترجمه حدادعادل را نمونه‌ای از تلاشی دانست که توانسته است ضمن حفظ دقت علمی، از افراط در استفاده از واژگان نامأنوس و همچنین سره‌نویسی مصنوعی پرهیز کند و مفاهیم پیچیده فلسفی را با نثری روان و استوار در اختیار مخاطب فارسی‌زبان قرار دهد.
«تمهیدات» حاصل یک سنت عمیق در ترجمه فلسفی است
در پایان غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مترجم کتاب، با بازخوانی روند شکل‌گیری ترجمه «تمهیدات»، از استادانی همچون دکتر یحیی مهدوی و تأثیر آنان بر شکل‌گیری مسیر علمی خود یاد کرد. وی توضیح داد که پیشنهاد ترجمه «تمهیدات» در دوره تحصیلات دکتری و با راهنمایی دکتر یحیی مهدوی مطرح شد و این اثر در شرایطی ترجمه شد که منابع معتبر فارسی در حوزه فلسفه جدید غرب بسیار محدود بود. حدادعادل با اشاره به دشواری متن کانت و ساختار پیچیده جملات او، ترجمه فلسفی را فراتر از انتقال لفظ‌به‌لفظ کلمات دانست و بر ضرورت درک دقیق متن مبدأ و بازآفرینی آن در ساختار طبیعی و قابل فهم زبان فارسی تأکید کرد. وی همچنین درباره جایگاه زبان فارسی در ترجمه فلسفه گفت: پشتوانه هزارساله زبان فارسی و سنت فلسفه اسلامی، سرمایه‌ای مهم برای مترجمان ایرانی است و درعین‌حال، در مواردی که معادل فارسی دقیق و رسا برای یک اصطلاح تخصصی وجود ندارد، استفاده از واژگان رایج بیگانه می‌تواند برای انتقال دقیق معنا ضروری باشد.
