مرکز نشر دانشگاهی
مرکز نشر دانشگاهی با پشتوانه بیش از چهار دهه فعالیت مستمر، همواره از همراهی و همکاری برجستهترین نویسندگان، مترجمان، ویراستاران و اعضای هیئتعلمی دانشگاههای کشور در برنامهریزی، تدوین، تألیف و ترجمه کتابهای دانشگاهی و غیردانشگاهی و همچنین انتشار مجلات تخصصی بهرهمند بوده است.
معرفی این مرکز، بیتردید با یادآوری دستاوردهای ارزشمند حاصل از همکاری پربار فرهیختگان این سرزمین در مسیر اعتلای دانش، آموزش عالی و فرهنگ علمی کشور معنا مییابد.
روایت تأسیس و تحول مرکز نشر دانشگاهی
در مهرماه ۱۳۵۹ و همزمان با تعطیلی موقت دانشگاهها، نهادی با عنوان «کمیته تألیف، ترجمه و تصحیح کتابهای دانشگاهی» زیر نظر شورایعالی انقلاب فرهنگی و با سرپرستی دکتر نصرالله پورجوادی بنیانگذاری شد. این کمیته با دو هدف کوتاهمدت و بلندمدت فعالیت خود را آغاز کرد؛ بهرهگیری از ظرفیت علمی استادان برای تألیف و ترجمه کتابهای دانشگاهی در کوتاهمدت و ایجاد نظامی منسجم برای نشر دانشگاهی کشور در بلندمدت.
نقش اصلی در پیشبرد این حرکت علمی بر عهده دانشگاهیان بود. استادان دانشگاههای تهران و سایر دانشگاههای کشور با استقبال گسترده، گروههای تخصصی متعددی را در رشتههای مختلف تشکیل دادند و در شناسایی نیازهای آموزشی، بررسی پرسشنامهها و تعیین اولویتهای تألیف و ترجمه مشارکت فعال داشتند. نتیجه این همکاری کمنظیر، واگذاری بیش از ۲۰۰۰ عنوان کتاب در رشتههای مختلف دانشگاهی به حدود ۳۰۰۰ نفر از اعضای هیئتعلمی کشور در مدتزمانی کوتاه بود.
با تصمیم ستاد انقلاب فرهنگی برای ایجاد نهادی منسجمتر و تخصصی در حوزه نشر دانشگاهی، تأسیس «مرکز نشر دانشگاهی» به تصویب رسید و نخستین جلسه شورایعالی آن در اسفندماه ۱۳۵۹ برگزار شد. در مهرماه ۱۳۶۴، شورایعالی انقلاب فرهنگی اعضای شورای مرکز را تعیین و آن را مکلف به اداره خود بهصورت خودکفا کرد. اساسنامه مرکز در خرداد ۱۳۶۵ در ۱۳ ماده و ۸ تبصره به تصویب رسید.
در خرداد ۱۳۷۷، مرکز نشر دانشگاهی از شورایعالی انقلاب فرهنگی منفک و به وزارت فرهنگ و آموزش عالی ملحق شد. سپس در سال ۱۳۸۲، با تصویب اساسنامه جدید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مرکز با شخصیت حقوقی مستقل و بودجه مصوب وزارتخانه به فعالیت خود ادامه داد. در سالهای بعد، عضویت در هیئتهای امنای منطقهای و تصویب نمودار سازمانی، زمینه تقویت ساختار اجرایی و توسعه مأموریتهای علمی و فرهنگی مرکز را فراهم ساخت.
امروز، مرکز نشر دانشگاهی بهعنوان یکی از نهادهای مرجع در حوزه تولید و انتشار منابع علمی و دانشگاهی، نقش مؤثری در پشتیبانی از آموزش عالی و توسعه دانش بومی کشور ایفا میکند.
ریاست مرکز نشر دانشگاهی را از بدو تأسیس تاکنون، نه نفر بر عهده داشتهاند:
دکتر نصرالله پورجوادی (۱۳۵۹–۱۳۸۳)
دکتر فریدُمر (۱۳۸۳–۱۳۸۵)
دکتر محمد محمودی هاشمی (۱۳۸۵–۱۳۸۷)
دکتر محمدمهدی طهرانچی (۱۳۸۷–۱۳۹۱)
دکتر بهمن حاجیپور (۱۳۹۱–۱۳۹۳)
دکتر حسین محمدی دوستدار (۱۳۹۳–۱۳۹۶)
دکتر حسین ابراهیمآبادی (۱۳۹۶–۱۴۰۱)
دکتر حسن سودمند افشار (۱۴۰۱–۱۴۰۴)
دکتر امیرمسعود شهرامنیا (از تیرماه ۱۴۰۴ تاکنون)
۱. گروههای پژوهشی تخصصی مرکز نشر دانشگاهی
گروههای پژوهشی و تخصصی مرکز نشر دانشگاهی در آغاز فعالیت، بر اساس نیازهای آموزشی کشور و متناسب با تقسیمبندی رشتههای مختلف دانشگاهی شکل گرفتند. این گروهها بهتدریج و در گذر زمان، با توجه به امکانات موجود و ظرفیت جذب نویسندگان، مترجمان و ویراستاران هر حوزه تخصصی، توسعه یافته و به بلوغ ساختاری و محتوایی رسیدند. در سالهای نخست تأسیس، گروههای تخصصی عمده مرکز نشر دانشگاهی شامل حوزههای زیر بودهاند: علوم انسانی (کتابداری و فهرست، مجموعهها، نسخ خطی و متون کهن، فلسفه و فلسفۀ غرب، تاریخ علم، عرفان و علوم اسلامی، ادبیات، باستانشناسی، تاریخ و جغرافیا، زبانشناسی و زبانهای خارجی)، علوم اجتماعی (اقتصاد، حقوق و فقه، تربیتبدنی و علوم ورزشی، علوم اجتماعی و سیاسی، علوم تربیتی و روانشناسی، مدیریت)، هنر، معماری و شهرسازی، علوم پایه (ریاضی، آمار و کامپیوتر، فیزیک، شیمی و مهندسی شیمی، علوم زمین و محیطزیست)، فنی و مهندسی (مکانیک، برق، صنایع، نساجی، متالورژی، عمران)، علوم زیستی (زیستشناسی، علوم پایه پزشکی و رشتههای وابسته)، پزشکی، داروسازی و بهداشت، محیطزیست و کشاورزی، واژهگزینی، فرهنگ فارسی و گروه زبان فرانسه. در حال حاضر، فعالیتهای علمی و پژوهشی مرکز نشر دانشگاهی در قالب پنج گروه اصلی سامان یافته است:
- علوم انسانی
- حوزه علوم میانرشتهای
- علوم پایه
- فنی و مهندسی
- علوم کشاورزی
- کتابهای مرکز نشر دانشگاهی
در حوزه تأمین و تولید کتابهای درسی دانشگاهی، مرکز نشر دانشگاهی از همان آغاز فعالیت، با اتکا به همکاری گروههای تخصصی و بهرهگیری از نظر استادان و مدرسان دانشگاه، اقدام به شناسایی نیازهای آموزشی و تدوین فهرستی جامع از کتابهای مورد نیاز در سطوح مختلف کرد. سطح علمی و محتوایی این آثار میبایست منطبق با معیارها و سیاستهای فرهنگی مصوب و متناسب با نیاز هر رشته و جمعیت دانشجویی آن باشد. پس از تعیین اولویتها و انتخاب مؤلفان و مترجمان، آمادهسازی علمی، ویرایشی و فنی و چاپ دقیق آثار در دستور کار مرکز قرار گرفت.
مرکز نشر دانشگاهی تاکنون بیش از ۲۲۰۰ عنوان کتاب در حوزههای متنوع علمی و دانشگاهی منتشر کرده است. این آثار طیف گستردهای از رشتهها، از جمله کتابداری و فهرست، نسخ خطی و متون کهن، فلسفه، عرفان و علوم اسلامی، فلسفه غرب، ادبیات، باستانشناسی، تاریخ، جغرافیا، زبانهای خارجی و زبانشناسی تا اقتصاد، حقوق و فقه، تربیتبدنی و علوم ورزشی، علوم اجتماعی و سیاسی، علوم تربیتی و روانشناسی، مدیریت، هنر، معماری و شهرسازی، ریاضی و آمار، کامپیوتر، فیزیک، شیمی و مهندسی شیمی، علوم زمین، محیطزیست، رشتههای فنی و مهندسی، علوم زیستی، علوم پایه پزشکی و رشتههای وابسته کشاورزی را دربر میگیرد.
نخستین آثار علمی برآمده از فعالیت گروههای تخصصی مرکز در سال ۱۳۶۰ منتشر شد که شامل چهار عنوان کتاب بود. در سال ۱۳۶۱، شمار آثار منتشرشده به ۲۷ عنوان رسید و این روند بهتدریج شتاب گرفت؛ بهگونهای که در ۱۱ بهمن ۱۳۶۸، همزمان با انتشار کتاب «درسنامه پزشکی آکسفورد» بهعنوان پانصدمین اثر، مراسمی به مناسبت دهمین سال انتشار نشریه «نشر دانش» ـ بهعنوان پرچم علمی مرکز ـ در باشگاه دانشگاه تهران برگزار شد.
از جمله فعالیتهای شاخص مرکز در این دوره، انتشار واژهنامههای تخصصی در حوزههایی چون برق، فیزیک، زمینشناسی، شیمی و مهندسی شیمی، مهندسی معدن، بهداشت، دریانوردی، محیطزیست، تربیتبدنی، ریاضی و آمار، الکترونیک، ژئوفیزیک و هواشناسی بود؛ اقدامی که بهدلیل ضرورت واژهگزینی علمی در سالهای پس از انقلاب و پیش از شکلگیری نهادهای تخصصی مربوط، اهمیت ویژهای داشت. همچنین تعدادی از آثار به زبانهای عربی، فرانسه و انگلیسی منتشر و همزمان، تصحیح و فهرستنویسی برخی نسخ خطی نیز انجام شد. دقت در ویرایش علمی و کیفیت فنی چاپ، تا اوایل دهه ۱۳۷۰ جایگاهی ممتاز و کمرقیب برای مرکز در عرصه نشر دانشگاهی ایجاد کرد.
در کنار کتابهای درسی، برخی آثار بهصورت درسنامه یا جزوه دانشگاهی منتشر شد که از آن جمله میتوان به کتاب «مبانی عقیدتی اسلامی» (۱۳۶۳) و نیز مجموعهای از کتابهای انگلیسی نیمهتخصصی (ESP) برای دانشجویان رشتههای مختلف در سال ۱۳۶۲ و کتابهای فرانسه نیمهتخصصی در سالهای ۱۳۶۳ و ۱۳۶۴ اشاره کرد.
از دیگر وجوه کمتر شناختهشده فعالیتهای مرکز، انتشار آثار به زبانهای غیرفارسی است. در این راستا، شماری از آثار استاد مرتضی مطهری، از جمله «مقدمهای بر جهانبینی اسلامی» و «داستان راستان» (جلدهای ۱ و ۲)، به زبانهای انگلیسی، فرانسه، آلمانی و ارمنی ترجمه و در سال ۱۳۶۰ منتشر شد.
تأسیس شورای ویرایش در سال ۱۳۶۲، نقشی تعیینکننده در ارتقای کیفیت متون دانشگاهی ایفا کرد. این شورا با تدوین شیوهنامه ویرایش، زمینهساز استانداردسازی و انسجام متون علمی شد. همچنین شورای گزینش واژههای علمی و فنی در سال ۱۳۶۸ با هدف نظارت بر امور واژهگزینی شکل گرفت و جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته کشور در آن عضویت داشتند.
مرکز نشر دانشگاهی از آغاز فعالیت خود، توجه ویژهای به تدوین و انتشار فرهنگها، واژگان و واژهنامههای علمی و تخصصی داشته و کوشیده است با ارائه معادلهای دقیق فارسی برای اصطلاحات علمی، به گسترش ظرفیت زبان فارسی در بیان مفاهیم تخصصی یاری رساند. در این حوزه، آثار متعددی از جمله فرهنگها، واژگانها و واژهنامههای تخصصی در رشتههای مختلف علوم پایه، فنی، پزشکی، کشاورزی و علوم انسانی منتشر شده است.
3. مجلات مرکز نشر دانشگاهی
مرکز نشر دانشگاهی از بدو تأسیس، انتشار نشریات فرهنگی، پژوهشی و تخصصی را در زمره مأموریتهای اصلی خود قرار داد. این نشریات در عمل بنیانگذار نوعی ادبیات مطبوعاتی علمی در کشور بودند؛ ادبیاتی که پیش از آن سابقهای نداشت و امروزه با عنوان «ژانر علمی ـ ترویجی» شناخته میشود. سبک نگارش و رویکرد محتوایی این مجلات پیوندی وثیق با فعالیتهای شورایعالی ویرایش و کمیتههای واژهگزینی مرکز داشته است.
از همان آغاز، همکاری استادان برجسته و صاحبنظران علمی در مقام مدیرمسئول، سردبیر و اعضای هیئتهای تحریریه و مشاوران، جایگاهی ویژه در مجلات مرکز داشته است. این نشریات عمدتاً حاوی پژوهشهای اصیل و دستاول بوده و نقشی مؤثر در پیشبرد دانش، ارتقای سطح آگاهی دانشجویان و گسترش و تعمیق زبان فارسی بهعنوان زبان علم ـ بهویژه از رهگذر وضع و ترویج واژهها و اصطلاحات علمی فارسی ـ ایفا کردهاند.
انتشار سه مجله به زبانهای اروپایی نیز زمینه مناسبی برای گسترش ارتباطات علمی میان پژوهشگران ایرانی و غیرایرانی و معرفی دستاوردهای علمی ایران در سطح بینالمللی فراهم آورد. توجه مستمر به دو اصل «ارزیابی علمی» و «ویرایش دقیق» مقالات سبب شد برخی از مجلات مرکز به نهادهایی پایدار و اثرگذار در عرصه فرهنگی و علمی کشور تبدیل شوند. تاکنون در مجموع ۱۳ عنوان مجله در نزدیک به ۵۵۰ شماره در مرکز نشر دانشگاهی منتشر شده است.
۳–۱ نشر دانش
نخستین و شناختهشدهترین مجله مرکز، نشر دانش است که شماره نخست آن در آذر و دی ۱۳۵۹ منتشر شد. در دورههای مختلف، ویراستاری مطالب این نشریه را اسماعیل سعادت، احمد سمیعی گیلانی و حسین معصومی همدانی بر عهده داشتند. طرح موضوعاتی چون واژهگزینی و حقوق مؤلف در این مجله، در زمان خود نوآورانه بود و بحثهای مهمی را در فضای فرهنگی و علمی کشور برانگیخت. نشر دانش از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۴ بهصورت دوماهنامه منتشر میشد و پس از آن با تغییراتی در محتوا به انتشار فصلی ادامه داد.
۳–۲ فیزیک
نشریه فیزیک با مدیریت رضا منصوری فعالیت خود را آغاز کرد و شماره نخست آن در زمستان ۱۳۶۱ منتشر شد. در سرمقاله این شماره تأکید شده بود که رویکرد مجله ترویجی است و نه نشریهای تخصصی صرف که تنها برای گروه محدودی از پژوهشگران این رشته نوشته شده باشد.
۳–۳ بهداشت جهان
این فصلنامه از زمستان ۱۳۶۲ با همکاری انجمن بهداشت جهان و با موافقت دفتر سازمان جهانی بهداشت در ایران منتشر شد و در واقع ادامه مجلهای به همین نام بود که از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۹ انتشار مییافت.
۳–۴ معارف
مجله معارف از فروردین تا تیر ۱۳۶۳ با مدیریت نصرالله پورجوادی و سردبیری اسماعیل سعادت آغاز به کار کرد و سالانه سه شماره منتشر میشد. هدف از انتشار آن، پاسخگویی به نیاز جامعه فرهنگی به متون جدی و پرمحتوا و نیز فراهم کردن بستری برای عرضه سریعتر دستاوردهای پژوهشی محققان در حوزههای فلسفه، اخلاق، ادبیات و تاریخ بود.
۳–۵ زبانشناسی
نخستین شماره این دوفصلنامه در بهار و تابستان ۱۳۶۳ با سردبیری علیاشرف صادقی منتشر شد. تمرکز مجله بر پژوهشهای تاریخی زبان فارسی، مسائل روز زبان فارسی و مطالعات لهجهشناسی بود. کیفیت علمی بالای مطالب سبب شد در سال ۱۳۷۸ درخواست تجدید چاپ شمارههای اولیه آن مطرح شود.
۳–۶ لقمان
نخستین شماره این دوفصلنامه در پاییز و زمستان ۱۳۶۳ با عنوان «نشریه مرکز نشر دانشگاهی به زبان فرانسه» منتشر شد. سردبیری مجله را جواد حدیدی بر عهده داشت و تمرکز آن بر مطالعات ایرانشناسی بود. لقمان در مدت کوتاهی مخاطبانی در بیش از ۱۷ کشور یافت. پس از درگذشت حدیدی، مجله با تغییراتی در هیئت تحریریه و سردبیری، تا سالهای بعد به فعالیت خود ادامه داد.
۳–۷ باستانشناسی و تاریخ
این دوفصلنامه از پاییز و زمستان ۱۳۶۵ با هدف بررسی نظری و کاربردی مسائل تاریخ و باستانشناسی ایران منتشر شد. انتخاب نام مجله بهگونهای بود که هر دو رشته را در بر گیرد. مدیریت و سردبیری آن در دورههای مختلف بر عهده پژوهشگران برجسته این حوزه بود و در نیمه دوم دهه ۱۳۸۰ عملاً بهصورت سالنامه منتشر میشد.
۳–۸ نشر ریاضی
نخستین شماره نشر ریاضی در فروردین ۱۳۶۷ از سوی گروه ریاضی مرکز منتشر شد. این مجله در ابتدا هر چهار ماه یکبار منتشر میشد و از سال ۱۳۷۴ به دوفصلنامه تبدیل شد. مدیریت آن در دورههای مختلف بر عهده استادان برجسته ریاضی بود.
۳–۹ شیمی
مجله شیمی فعالیت خود را در سال ۱۳۶۷ آغاز کرد و نخستین شماره آن در فاصله فروردین تا تیر همان سال منتشر شد. این نشریه ابتدا هر چهار ماه یکبار منتشر میشد و در سالهای بعد با تغییر سردبیران به فعالیت خود ادامه داد.
۳–۱۰ نامه ایران باستان
این مجله با عنوان فرعی «مجله بینالمللی مطالعات ایرانی» از بهار و تابستان ۱۳۸۰ با سردبیری تورج دریایی منتشر شد. مقالات آن به بررسی فرهنگ، تمدن، زبانها، اساطیر، ادیان، هنر
و تاریخ باستان ایران میپرداخت و با هدف ایجاد ارتباط میان ایرانشناسان داخل و خارج کشور، به دو زبان فارسی و انگلیسی تدوین میشد.
۳–۱۱ ایرانیستیک
این دوفصلنامه آلمانیزبان از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۰ منتشر شد و با هدف تقویت ارتباط میان مطالعات ایرانشناسی در ایران و آلمان شکل گرفت. مدیریت آن بر عهده امید طبیبزاده بود و مقالاتی در حوزه زبان فارسی، فرهنگ و تاریخ ایران منتشر میکرد.
۳–۱۲ انسانشناسی
نخستین شماره این مجله در بهار و تابستان ۱۳۸۰ با سردبیری سهیلا شهشهانی منتشر شد و شامل مقالات تألیفی و ترجمهای و گزارشهایی در حوزه دانش انسانشناسی بود.
۳–۱۳ دانشگر
دانشگر نشریهای رنگی با رویکرد ترویج علم برای دانشآموزان بود که بهصورت ماهنامه منتشر میشد. این مجله با مدیریت رضا منصوری شکل گرفت و در سالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ چهار شماره از آن منتشر شد.
۴. پژوهش و آموزش
پژوهش و آموزش یکی از حوزههای محوری فعالیت مرکز نشر دانشگاهی بهشمار میآید. این مرکز در کنار مأموریت اصلی خود در تولید و انتشار منابع علمی، با برگزاری دورههای آموزشی، نشستهای تخصصی و همایشهای علمی در حوزههای گوناگون پژوهشی، در جهت ارتقای سطح علمی جامعه دانشگاهی و افزایش توانمندی پژوهشگران، نویسندگان و فعالان عرصه نشر گام برداشته است.
۴–۱ دورههای آموزشی
مرکز نشر دانشگاهی در مسیر توسعه فعالیتهای علمی و فرهنگی خود، با تشخیص نیاز اساسی بازار نشر ایران، به حوزه آموزش ویرایش وارد شد. نخستین سخنرانی درباره اصول اولیه تولید کتاب در دیماه ۱۳۶۱ برگزار شد و در پی استقبال گسترده علاقهمندان، دوره رسمی آموزش ویرایش از ۲۶ خرداد ۱۳۶۲ آغاز گردید. این دورهها بهتدریج گسترش یافت و استادان برجستهای چون ابوالحسن نجفی، محمدرضا باطنی، علیمحمد حقشناس، کامران فانی، کریم امامی، هوشنگ گلشیری، احمد سمیعی گیلانی و دیگر صاحبنظران در آنها به تدریس پرداختند. حاصل این آموزشها، تربیت نسل تازهای از ویراستاران فنی و ادبی و ارتقای استانداردهای ویرایشی در نشر علمی کشور بود.
دورههای آموزشی برگزارشده در مرکز نشر دانشگاهی عبارتاند از:
- دوره ویرایش بلندمدت
- دوره ویرایش کوتاهمدت
- دوره جامع نگارش دانشگاهی
- ویرایش متون علوم انسانی
- دوره جامع ترجمه
- ترجمه متون فلسفی
- مبانی ترجمه
- نقد ادبی
- اسطورهشناسی
- تحلیل گفتمان
- نشانهشناسی
- علوم شناختی
- علم و جامعه
- مطالعات میانرشتهای در سینما و ادبیات
- کاربرد هوش مصنوعی در ترجمه
۴–۲ نشستهای تخصصی
مرکز نشر دانشگاهی بهعنوان نهادی علمی و دانشگاهی، همواره در مسیر ترویج علم و گفتوگوی تخصصی گام برداشته است. در همین راستا، نشستهای تخصصی متعددی با موضوعات متنوع برگزار شده که شامل معرفی، نقد و بررسی کتابها و نیز سخنرانیهای علمی در حوزههای مختلف بوده است.
از جمله نشستهای تخصصی برگزارشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نشست تخصصی ترجمه
- نشست تخصصی روششناسی پژوهشهای گویشی
- نشست تخصصی «سخن در آیینه حافظ»
- نشست تخصصی «از متن تاریخی تا متن داستانی؛ بزرگداشت ابوالفضل بیهقی»
- نشست تخصصی «علم در سیاستگذاری»
- نقد و بررسی کتاب استراتژی سادهتر، بهتر
- نقد و بررسی کتاب اخلاق اسپینوزا
۴–۳ همایشهای علمی
مرکز نشر دانشگاهی از پیشگامان برگزاری همایشها و سمینارهای علمی با محوریت زبان فارسی، نشر و تولید دانش در کشور بوده است. این همایشها نقشی مؤثر در گسترش مباحث علمی، استانداردسازی مفاهیم تخصصی و تقویت ارتباط میان پژوهشگران ایفا کردهاند. از جمله رویدادهای علمی برگزارشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نخستین سمینار نگارش فارسی (آبان ۱۳۶۱)
- سمینار «زبان فارسی، زبان علم» (شهریور ۱۳۶۳ و اردیبهشت ۱۳۷۰)
- کنفرانس فیزیک ایران (شهریور ۱۳۶۳)
- سمینار مسائل زبان فارسی در هند، پاکستان و بنگلادش (خرداد ۱۳۶۵)
- نخستین هماندیشی استانداردسازی اصطلاحات نشر (خرداد ۱۳۸۵)
- همایش ملی نشر (آبان ۱۳۸۹)
- همایش «ادبیات تطبیقی در دهه کنونی و چشماندازهای آن» (خرداد ۱۳۹۱)
- همایش تخصصی «اصطلاحشناسی و واژهگزینی» (زمستان ۱۴۰۰ – هشت هفته)
- همایش تخصصی «نگاهی به پیشرفتهای گونه علمی زبان فارسی» (تابستان ۱۴۰۱ تا بهار ۱۴۰۲ – چهل هفته)
- همایش تخصصی «اخلاق پژوهش» (زمستان ۱۴۰۳ – هشت هفته)
- دومین سمپوزیوم مطالعات میانرشتهای «فرهنگ، شهر، زیستبوم» (مهرماه ۱۴۰۴ – یکروزه)
- سومین سمپوزیوم مطالعات میانرشتهای در هوش مصنوعی (بهمن ۱۴۰۴ – یکروزه)
۵. تفاهمنامهها و همکاریهای علمی و پژوهشی
مرکز نشر دانشگاهی در راستای توسعه همکاریهای علمی، گسترش نشر دانشگاهی و بهرهگیری از ظرفیتهای تخصصی نهادهای علمی و فرهنگی کشور، طی سالهای فعالیت خود تفاهمنامهها و همکاریهای مشترک متعددی با دانشگاهها، انجمنهای علمی، پژوهشگاهها و نهادهای فرهنگی و علمی منعقد کرده است. این همکاریها با هدف تألیف، ترجمه، تدوین و انتشار کتابهای دانشگاهی و تخصصی، اجرای طرحهای مشترک پژوهشی، برگزاری نشستها و رویدادهای علمی و ارتقای کیفیت محتوای علمی کشور شکل گرفتهاند. از جمله مهمترین نهادها و مراکز همکار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• انجمن فرهنگی ناشران دانشگاهی
• انجمن زبانشناسی ایران
• وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و انجمن شیمی ایران
• دانشگاه سمنان
• کمیسیون انجمنهای علمی ایران
• مرکز مطالعات همکاریهای علمی بینالمللی
• دانشگاه جامع علمی کاربردی
حاصل این تعاملات، تولید و انتشار آثار علمی مشترک، توسعه فعالیتهای پژوهشی و آموزشی، و گسترش شبکه ارتباطی مرکز نشر دانشگاهی با جامعه علمی و دانشگاهی کشور بوده است.
6. مرکز نوآوری نشر دانش
مرکز نشر دانشگاهی بر اساس مصوبه مورخ ۰۲/۰۶/۱۳۹۹ هیئت امنای مرکز و در راستای اجرای تفاهمنامه چهارجانبه شماره ۲۷۵۸۹/۱۱ مورخ ۱۶/۰۵/۱۳۹۸ میان مرکز نشر دانشگاهی، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و شتابدهنده «میز و کار»، با اهداف سهگانه تولید دانش و پیشتازی در فناوریهای نوین نشر و آموزش الکترونیک دانشگاهی، ایجاد، ترویج و صیانت از استانداردهای نشر و آموزش الکترونیک، و کمک به توسعه زیرساختها و خدمات مرتبط، نسبت به تأسیس و راهاندازی «مرکز نوآوری نشر دانش» اقدام کرده است.
این مرکز در شهریورماه ۱۳۹۹ دکتر سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری وقت، دکتر منصور غلامی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری وقت، و جمعی از معاونان و مدیران حوزههای مرتبط دولتی و بخش خصوصی افتتاح شد.
بر اساس مفاد تفاهمنامه یادشده، بازسازی کامل فضای فیزیکی ساختمان مرکز (ساختمانی پنجطبقه با حدود ۱۵۰۰ مترمربع فضای مفید) با رویکرد ایجاد فضای کار اشتراکی، برگزاری رویدادهای استارتاپی و تخصصی، و تکمیل آن با خدمات کافه بهعنوان مکملی برای شبکهسازی و تقویت تعاملات انسانی انجام شده است. این مجموعه بهعنوان یک مرکز فرهنگی ـ دانشگاهی با رویکرد نوآورانه، در مرکز شهر تهران (خیابان شهید حسن نصرالله) طراحی و راهاندازی شده و بستری منحصربهفرد برای بهرهبرداری دانشجویان، پژوهشگران، کارآفرینان و فعالان حوزه نشر فراهم آورده است.
7. افتخارات و فعالیتهای شاخص
مرکز نشر دانشگاهی در طول بیش از چهار دهه فعالیت مستمر خود، با پیشگامی در حوزههای مختلف نشر علمی و دانشگاهی، دستاوردهای چشمگیر و شاخصی را در کشور به ثبت رسانده است. از جمله این افتخارات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نخستین برگزارکننده نمایشگاه بینالمللی کتاب در ایران
مرکز نشر دانشگاهی، ضمن برگزاری نمایشگاههای کتابهای علمی و فنی خارجی برای جامعه دانشگاهی، در سال ۱۳۶۲ اولین نمایشگاه کتاب را برگزار کرد. این مرکز با برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتابهای پزشکی در اردیبهشت ۱۳۶۳ در محل دائمی نمایشگاهها، با مشارکت نزدیک به ۵۰ ناشر معتبر خارجی و عرضه بیش از ۵۰۰۰ عنوان کتاب، بنیانگذار نمایشگاه بینالمللی کتاب در ایران شد. تا سال ۱۳۶۶ نیز چند نمایشگاه بینالمللی دیگر کتابهای دانشگاهی برگزار گردید و پس از آن برگزاری این رویدادها به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار شد؛ با این حال، مرکز نشر دانشگاهی همواره حضوری فعال و اثرگذار در این نمایشگاهها داشته است.
- نخستین واردکننده کتابهای علمی خارجی پس از انقلاب فرهنگی
مرکز نشر دانشگاهی همواره در پی پاسخگویی به نیازهای مبرم جامعه دانشگاهی کشور بوده است. از جمله این اقدامات، واردات و توزیع کتابهای علمی خارجی از مؤسسات انتشاراتی معتبر جهان به زبانهای گوناگون و تأمین مجلات علمی معتبر برای دانشگاهها و مراکز پژوهشی بوده است.
- انتخاب آثار منتشرشده در جشنوارهها و کتاب سال
۵۶ عنوان از کتابهای منتشرشده توسط مرکز نشر دانشگاهی در دورههای مختلف بهعنوان کتاب سال برگزیده شدهاند و علاوه بر آن، ۱۳۵ اثر دیگر جوایزی همچون جایزه دکتر مصاحب، جایزه انجمن ناشران دانشگاهی، جایزه کتاب دانشگاه تهران و جایزه جهاد دانشگاهی را کسب کردهاند. این افتخارات گویای جایگاه علمی و کیفی آثار مرکز در عرصه نشر دانشگاهی کشور است.
- سامانههای الکترونیکی و خدمات فناوری اطلاعات
این سامانهها نقش مؤثری در نظاممند شدن گردش کار نشر، تسهیل ارتباط میان پدیدآورندگان و کارشناسان و افزایش سرعت و دقت در مراحل مختلف تولید کتاب و مجله ایفا کردهاند و زمینهساز توسعه زیرساختهای نوین و سامانههای پیشرفتهتر در سالهای بعد شدهاند.
1-8 سامانه مجلات
سامانه مجلات، امکان مدیریت انتشار، آرشیو و دسترسی به مقالات و شمارههای مجلات تخصصی مرکز را فراهم میکند. پژوهشگران و دانشجویان میتوانند به کمک این سامانه، مقالات و شمارههای پیشین مجلات را جستجو و مشاهده کنند و از وضعیت چاپ و انتشار مقالات خود مطلع شوند.
2-8 سامانه انتشارات
سامانه «انتشارات» برای ورود، مدیریت و پیگیری مراحل تولید و انتشار کتاب طراحی شده است. این سامانه امکان ثبت اولیه کتاب، پیگیری مراحل ویرایش، صفحهآرایی، چاپ و آمادهسازی برای انتشار را به مؤلفان و ناشران داخلی فراهم میکند و به بهینهسازی فرایند نشر دانشگاهی کمک میکند.
3-8 میز خدمت الکترونیکی و سامانه شفافیت
بخش «میز خدمت» و سامانه «شفافیت» امکان ارائه خدمات آنلاین به مؤلفان، مترجمان و اعضای علمی را فراهم میکنند. این سامانهها شامل امکاناتی مانند ثبت پیشنهادات و انتقادات، دسترسی به اطلاعات عملکردی و مشاهده آمار فعالیتها میباشند.
- چشمانداز و جمعبندی
مرکز نشر دانشگاهی با بیش از چهار دهه تجربه مستمر در تألیف، ترجمه، ویرایش و انتشار کتابها و مجلات دانشگاهی و تخصصی، توانسته است نقش پیشگام و الگویی پایدار در ارتقای سطح علمی و فرهنگی کشور ایفا کند. فعالیتهای مرکز از تشکیل گروههای تخصصی و تولید بیش از ۲۲۰۰ عنوان کتاب در حوزههای گوناگون، تا انتشار مجلات علمی و تخصصی، برگزاری دورههای آموزشی، نشستها و همایشهای علمی، و راهاندازی سامانههای الکترونیکی نظیر سِند، ثنم، سامانه مجلات و بوکس، همگی نشاندهنده تعهد مرکز به ترویج دانش، توسعه زبان علمی فارسی و تقویت زیرساختهای نشر دانشگاهی است.
مرکز نشر دانشگاهی با بهرهگیری از فناوریهای نوین، ایجاد مراکز نوآوری و همکاریهای دانشگاهی و بینالمللی، همچنان در پی توسعه دسترسی به منابع علمی، استانداردسازی تولید محتوا، و تربیت نسل آینده پژوهشگران، مؤلفان و ویراستاران است. این چشمانداز، مرکز را به یک نهاد دانشگاهی پیشرو، خلاق و اثرگذار در عرصه نشر علمی و آموزش الکترونیک بدل کرده و مسیر پایداری برای ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش در کشور فراهم میآورد.
