به گزارش روابط عمومی مرکز نشر دانشگاهی به نقل از ایرنا، پنجم اسفندماه زادروز خواجه نصرالدین طوسی، در تقویم رسمی ایران به نام «روز مهندس» نامگذاری شده است. این نامگذاری، فراتر از یک تجلیل نمادین، بازتابدهنده ماهیت واقعی مهندسی در تمدن اسلامی-ایرانی است؛ دانشی که بر پایه تلاقیِ «دقت ریاضی» و «بصیرت فلسفی» استوار است. بصیرتی که در آثار حکیم طوس نمایانده شده است.
مرکز نشر دانشگاهی به همراه انجمن ایرانشناسی فرانسه سه دهه پیش کتاب «حکیم طوس» را به عنوان مجموعه مقالات گردهمایی علم و فلسفه در آثار خواجه نصیرالدین طوسی منتشر کرده است. اگر چه این کتاب تا کنون تجدیدچاپ نشده است، اما یکی از متقنترین مراجع پژوهشی در شناخت نظام فکری این دانشمند است. این اثر که حاصل تضارب آرای نخبگان و پژوهشگران تراز اول است، به واکاوی عمیقِ رسالات و آثاری میپردازد که قرنها مرجع اصلیِ تطور علوم ریاضی و نجومی در شرق و غرب بودهاند.
کتاب «دانشمند طوس» زیر نظر نصرالله پورجوادی رئیس اسبق مرکز نشر دانشگاهی و ژیوا وسل کارشناس اسبق بخش ایرانشناسی انجمن ایران و فرانسه در سال ۱۳۷۹ منتشر شده و شامل مجموعه مقالاتی است که از ۱۶ تا ۱۹ اسفند ۱۳۷۵ در گردهمایی علم و فلسفه در آثار خواجه نصیرالدین طوسی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ارائه شده است. گردهمایی مذکور با حمایت غلامعلی حداد عادل رئیس اسبق پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران و رمی بوشارلا رئیس اسبق انجمن ایرانشناسی فرانسه برگزار شده است.
یکی از جدیترین و موفقیتآمیزترین گردهماییهای علمی
چنانچه در پیشگفتار کتاب میخوانیم، با وجود اینکه دعوت از استادان و محققان ایرانی و کشورهای فرانسه و کانادا و انگلستان و آمریکا حدود سه ماه پیش از برگزاری گردهمایی صورت گرفت، هم محققان خارجی و هم محققان ایرانی از دعوت استقبال کردهاند. ارائه سخنرانیها به سه زبان فارسی و فرانسه و انگلیسی بوده است. در طول مدت گردهمایی نیز نمایشگاهی هم از کتابهای چاپی و گاهی خطی خواجه، موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ترتیب داده شده بود. نصرالله پورجوادی معتقد است که این گردهمایی که بدون تشریفات زائد و با حداقل امکانات برگزار شد، یکی از جدی ترین و موفقیت آمیزترین گردهماییهای علمی بود که در آن سالها در نوع خود در دانشگاه تهران برگزار شده است. کتاب «دانشمند طوس» محصول همین گردهمایی سه روزه است که در آن هفده مقاله تحقیق به انضمام سه کتابشناسی که به زبانهای فارسی فرانسه و انگلیسی و روسی نوشته شده است. اکثر این مقالات در اصل در جلسات گردهمایی خوانده شده است. ولی آنطور که در مقدمه گفته شده، مقالاتی هم هست که در گردهمایی عرضه نشده و نویسندگانشان بعداً آنها را تهیه کرده و برای درج در این مجموعه فرستادهاند.
مقالاتی نظیر «استاد بشر» نوشته حسین معصومی همدانی، «عرفان خواجه نصیر در اوصافالاشراف» نوشته نصرالله پورجوادی، «خواجه نصیر، اسماعیلیه و حکمت اشراق» نوشته هرمان لندولت، «زوج طوسی در متون فارسی» نوشته جمیل رجب، «گزارشی از برخی نسخ تحریرهای «متوسطات» خواجه نصیر در کتابخانههای ایران» نوشته الهه خیراندیش، «جواهرنامه نظامی: منبع فرضی تنسوخنامه ایلخانی» نوشته ژیوا وسل، ایرج افشار، پرویز محبی، «نسخههای رساله طوسی در اسطرلاب و شروح آن در موسسه مطالعات شرقی سنپطرزبورگ» نوشته سرگی تورکن، «نامه خواجه نصیر به ملکالناصر» نوشته سیما ساجد اورسینی، «تمثال خواجه نصیر» نوشته فرانسیس ریشار و همچنین «عناصر کتابشناسی درباره نصیرالدین طوسی» نوشته الیزابت الکساندرین هم در گردهمایی ارائه شد و هم در کتاب آمده است. اما مقالاتی مثل «همه چیز را با چشم خدا دیدن: نگاه خواجه نصیر به تصوف» نوشته ویلفرد مادلونگ، «نصیرالدین طوسی و اسماعیلیان در دوره الموت» نوشته فرهاد دفتری، «آرمان سیاسی و سیاست آرمانی از نظر خواجه نصیر» نوشته کریستیان ژامبه و «نصیرالدین طوسی و گذشته ایران» نوشته اسدالله سورن ملکیان شیروانی که نویسندگانشان نتوانسته بودند در گردهمایی حاضر شوند، مقاله های خود را بعد از گردهمایی برای انتشار در کتاب آماده کردهاند.
به جز این مقالات باید به چند مقاله دیگر نیز در کتاب «دانشمند طوس» اشاره کرد که در گردهمایی علم و فلسفه در آثار خواجه نصیرالدین طوسی ارائه نشده است. یکی از آنها بازنشر مقاله «حالت کروی جفت طوسی» نوشته جرج صلیبا و ادوارد کندی است که یکی از مهمترین تحقیقات درباره نجوم خواجه نصیر است. «ابداعات خواجه نصیر در زحافات عروضی» نوشته محمد فشارکی نیز از دیگر افزودههای به کتاب است. دو کتابشناسی هم برای درج در این مجموعه تهیه شده که یکی دربارۀ آثار چاپی خواجه و مقالات فارسی و عربی به کوشش ابراهیم اشک شیرین و حسن رحمانی و دیگر مقالاتی که درباره خواجه به زبانهای اروپائی نوشته شده است.
نشر دانشگاهی نسبت به تجدیدچاپ این اثر ارزشمند اقدام کند
یکی از نکات جالبی که در پیشگفتار کتاب آمده است، اشاره نصرالله پورجوادی به نخستین کنگرهای که در سال ۱۳۳۵ در باب خواجه برگزار شده بود است که به دلیل جذابیت تاریخی نقل قول میشود: «گردهمایی سه روزه «علم و فلسفه در آثار خواجه نصیرالدین طوسی» در واقع دومین گردهمایی ای بود که درباره خواجه نصیر در ایران برگزار شد. دقیقاً ۴۰ سال قبل از برگزاری این گردهمایی، کنگرهای بینالمللی درباره نصیرالدین طوسی به مناسبت هفتصدمین سال درگذشت او از ششم تا دوازدهم خرداد ماه ۱۳۳۵ در دانشگاه تهران برگزار شده بود. کنگره مزبور نیز جنبۀ بین المللی داشت و محققانی از کشورهای متعدد در آن شرکت جسته بودند.
از گزارشهایی که درباره این کنگره منتشر شده و در دست است پیداست که تشریفات زیادی برای آن چیده بودند. به مناسبت برگزاری این کنگره فعالیتهای دیگری نیز صورت گرفت. از جمله نام خیابان مازندران را در تهران به خیابان خواجه نصیرالدین طوسی تغییر دادند و یازده کتاب و رساله از آثار خواجه نصیر را هم در همان ایام منتشر کردند و وزارت پست و تلگراف نیز یک دوره تمبر یادگار خواجه نصیر طوسی طبع کرد که یکی از آن تمبرها را که دارای تصویر خیالی خواجه بود ما در پوستری که برای دومین گردهمایی ساختیم به کار بردیم.»
کتاب دانشمند طوس اگر چه در تیراژ دو هزار نسخه منتشر شده است اما هماکنون در بازار موجود نیست و امیدواریم مرکز نشر دانشگاهی نسبت به تجدیدچاپ این اثر ارزشمند اقدام کند.
