سومین سمپوزیوم «مطالعات میانرشتهای در هوش مصنوعی» روز یکشنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ به میزبانی دانشگاه سمنان و با مشارکت مرکز نشر دانشگاهی ایران، انجمن هوش مصنوعی ایران، بنیاد ملی نخبگان و کمیسیون انجمنهای علمی برگزار شد. این رویداد علمی با حضور استادان، پژوهشگران و صاحبنظران حوزه هوش مصنوعی و علوم مرتبط، به بررسی ابعاد علمی، اجتماعی، اقتصادی و آیندهپژوهانه این فناوری پرداخت.
هوش مصنوعی؛ ضرورتی ملی و تکلیفی تاریخی
در آیین افتتاحیه، دکتر سیفالله سعدالدین، رئیس دانشگاه سمنان، با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیست، این حوزه را ضرورتی ملی، راهبردی و تکلیفی تاریخی برای نظام علمی کشور دانست. وی ابراز امیدواری کرد که این سمپوزیوم زمینهساز شبکهسازی علمی، شکلگیری ائتلافهای پژوهشی ملی، طرح ایدههای نو و جسورانه در مرزهای دانش و نیز تدوین سند راهبردی اقدام جمعی برای توسعه هوش مصنوعی در خدمت تمدنسازی باشد.
در ادامه، دکتر امیرمسعود شهرامنیا، رئیس مرکز نشر دانشگاهی، با اشاره به ماهیت میانرشتهای هوش مصنوعی، اظهار داشت: «امروزه بخشهای مختلف دانش بشری تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار گرفتهاند و میتوان این حوزه را بهمنزله شیرازه و پیونددهنده علوم معاصر تلقی کرد.» همچنین دکتر رضا کیپور، رئیس بنیاد نخبگان استان سمنان، از «طرح شتاب» بهعنوان یکی از برنامههای حمایتی بنیاد نخبگان نام برد که از پژوهشهای میانرشتهای در حوزه هوش مصنوعی استقبال میکند.
هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور
نخستین نشست علمی سمپوزیوم با عنوان «هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور» به دبیری دکتر احمد شاکری، مشاور پژوهشی مرکز نشر دانشگاهی و دبیر علمی سمپوزیوم، برگزار شد. در این نشست، دکتر محمدهادی زاهدی، رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران و عضو هیئتعلمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، در سخنرانی خود با عنوان «مدلهای تأمین مالی در فناوری» به ضرورت تنوعبخشی به مدلهای تأمین مالی در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد. وی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی بهعنوان یک فناوری عمیق و تحولآفرین، نیازمند مدلهای مرحلهمحور و متناسب با زیستبوم هر کشور است، تصریح کرد که پیادهسازی این مدلها در ایران مستلزم بومیسازی با توجه به ملاحظات ملی و بینالمللی است.
به گفته وی، با وجود چالشهایی نظیر تحریمها، محدودیت دسترسی به سرمایه و زیرساختهای پردازشی، ایران از ظرفیتهای قابلتوجهی برخوردار است. زاهدی پیشنهادهایی از جمله ایجاد صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی، تقویت صندوقهای خطرپذیر دولتی ـ خصوصی، توسعه تأمین مالی جمعی و سازوکارهای مالی اسلامی، مشوقهای مالیاتی و همکاریهای بینالمللی را بهعنوان اجزای یک مدل مطلوب تأمین مالی مطرح کرد.
در ادامه این نشست، دکتر عبدالحمید علیزاده، عضو هیئتعلمی دانشگاه الزهرا(س) و مدیرکل امور بورس و اعزام دانشجویان به خارج سازمان امور دانشجویان، در سخنرانی خود با عنوان «افقهای رشتههای دانشگاهی: از دیروز تا فردا» به بازترسیم نقشه علمی جهان اشاره کرد و گفت: تحولات شتابان علمی و فناوری، ساختار آموزش عالی و نیازهای بازار کار را دگرگون کرده و شکلگیری رشتههای نوظهور و میانرشتهای، آینده اقتصاد و پژوهش جهانی را رقم میزند.
وی دستیابی به مرجعیت علمی را منوط به جذب و بومیسازی دانش روز از طریق تعاملات بینالمللی و بهرهگیری از ظرفیت نخبگان جوان در حوزههایی چون هوش مصنوعی، علوم داده، زیستفناوری، علوم کوانتومی و فناوریهای نو دانست.
بازتعریف انسان، علم و جامعه در عصر هوش مصنوعی
نشست دوم سمپوزیوم با موضوع «هوش مصنوعی و بازتعریف انسان، علم و جامعه» به دبیری دکتر مجید قلهکی، عضو هیئتعلمی دانشگاه سمنان، برگزار شد. در این نشست، دکتر امین متولیان، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، در سخنرانی خود با عنوان «هومونوکلوسها و منازعه تاریخی طبیعی ـ مصنوعی» به مباحثی چون بازآفرینی کارکردهای انسان، عبور از تقلید طبیعت به بهبود آن و چالش بیتاریخی در مواجهه با فناوریهای نو پرداخت. سپس دکتر صمد نژادابراهیمی، مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی وزارت علوم و عضو هیئتعلمی دانشگاه شهید بهشتی، «فرصتها و چالشهای آموزش و پژوهش علوم پایه در عصر هوش مصنوعی» را تشریح کرد.
در ادامه، دکتر زهرا اجاق، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، در سخنرانی با عنوان «درک عمومی از هوش مصنوعی در جامعه ایران» نتایج پژوهش میدانی خود را ارائه کرد و گفت: حضور گسترده هوش مصنوعی در زندگی روزمره و رسانهها الزاماً به معنای فهم صحیح عمومی از این فناوری نیست. به گفته وی، در حالی که هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به بخشی از فرهنگ هژمونیک معاصر است، سطح سواد عمومی درباره آن همچنان پایین است.
اقتصاد، زندگی آینده و چشماندازهای پیشرو
نشست پایانی سمپوزیوم با عنوان «هوش مصنوعی، اقتصاد، زندگی آینده و چشماندازهای پیش رو» به دبیری دکتر فرزین یغمایی، عضو هیئتعلمی دانشگاه سمنان، برگزار شد. در این نشست، دکتر مرجان گودرزی، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی را بهمثابه یک شوک ساختاری در اقتصاد معرفی کرد که میتواند منطق تصمیمگیری و تخصیص منابع را دگرگون سازد. وی با اشاره به چارچوب نظری «پیشبینی بهعنوان نهاده اقتصادی»، تأکید کرد که کاهش هزینه پیشبینی بهواسطه هوش مصنوعی، موجب بازآرایی نظام تصمیمگیری اقتصادی میشود و در این میان، قضاوت انسانی و ملاحظات اخلاقی اهمیت فزایندهای مییابد. وی همچنین بر ماهیت میانرشتهای اقتصاد هوش مصنوعی و نقش آن در تحقق اقتصاد پایدار تأکید کرد.
در ادامه، دکتر کوروش کیانی، عضو هیئتعلمی دانشگاه سمنان، در سخنرانی خود با عنوان «هوش مصنوعی در شکلدهی زندگی آینده» به تبیین سطوح مختلف هوش مصنوعی از یادگیری ماشین تا مدلهای مولد پرداخت و ایدههایی چون نسخه دیجیتال انسان و انتقال دانش و تجربه انسانی به سامانههای هوشمند را مطرح کرد.
در آخرین سخنرانی، دکتر علیرضا نعیمی صدیق، عضو هیئتعلمی دانشگاه سمنان، با موضوع «هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶: دستاوردهای اخیر و چشماندازهای پیش رو» اظهار داشت: هوش مصنوعی از مرحله هیجان اولیه عبور کرده و وارد دوره بلوغ شده است. به گفته وی، سال ۲۰۲۶ سال تثبیت، ارزیابی و ادغام عمیقتر هوش مصنوعی در سازمانها، صنعت و زندگی روزمره خواهد بود.
