به گزارش روابط عمومی مرکز نشر دانشگاهی، امروز سوم اسفند، سالروز درگذشت دکتر یدالله ثمره، استاد ممتاز زبانشناسی و از برجستهترین چهرههای علمی ایران است. او که اولین رئیس انجمن زبانشناسی ایران بود و در حوزه آواشناسی و واجشناسی تخصص داشت. میراث اصلی او را باید در بنیانگذاری آواشناسی علمی در ایران و تالیف اثر ماندگار «آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوایی هجا» جستجو کرد که در سال 1378 توسط انتشارات مرکز نشر دانشگاهی منتشر شده است.
«آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوایی هجا» که با دو ویرایش و تا سال 1399 به بیش از 15 چاپ رسیده است، کتابی است که از آن به عنوان مرز میان آواشناسی سنتی و علمی در ایران یاد میکنند. دلیل اهمیت و دورانسازی کتاب مذکور به سه ویژگی مهم آن بازمیگردد.
ویژگی نخست این است که کتاب «آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوایی هجا» دربرگیرنده نخستین توصیف نظاممند و علمی واجها است. دکتر ثمره در این کتاب، برای اولین بار با نگاهی ساختارگرا، واجهای زبان فارسی (همخوانها و واکهها) را طبقهبندی کرد. او با دقت در آواشناسی تولیدی، ویژگیهای هر آوا را به شکلی شرح داد که هنوز هم دقیقترین منبع برای درک ساختار صوتی فارسی است.
ویژگی دوم کتاب به نظریه هجا بازمیگردد که از آن به مثابه انقلابی در تحلیلهای زبانشناختی یاد میشود. بخش مربوط به «ساخت آوایی هجا» در این اثر، نقطه عطفی در پژوهشهای زبانشناسی بود. او با تبیین دقیق فرمولهای هجایی، چارچوبی را بنا کرد که مبنای بسیاری از پژوهشهای بعدی در حوزههای واجشناسی، عروض و حتی پردازش گفتار قرار گرفت.
ویژگی سوم و مهم کتاب «آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوایی هجا» نیز معطوف به جامعیت و رویکرد کاربردی آن است. تا جایی که این کتاب نمونهای اعلا از نگارش علمی در مرکز نشر دانشگاهی است. دکتر ثمره توانست مفاهیم پیچیده را با زبانی شیوا بیان کند، به طوری که اثر او نه تنها برای زبانشناسان، بلکه برای متخصصان گفتاردرمانی و هوش مصنوعی نیز منبعی الهامبخش و راهگشا باقی مانده است. دکتر ثمره با این کتاب، به تحلیل آواهای فارسی هویت علمی بخشید.
یادش گرامی و نامش در فهرست مفاخر نشر دانشگاهی ایران جاودان باد.